> 2     “FIRÇALAR ÇANTADA DİŞLER YOLUNDA” İLKÖĞRETİM BİRİNCİ SINIFLAR İÇİN AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI KORUYUCU BAKIM UYGULAMA PROJESİ Başlangıç Tarihi: Ekim 2005 DİŞ DOSTU DERNEĞİ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜKLERİ İŞBİRLİĞİ MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MÜDÜRLÜKLERİ İŞBİRLİĞİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ İŞBİRLİĞİ İLE Danışman: Doç. Dr. Türksel Dülgergil İletişim: Selda Alemdar Dinçer Diş Dostu Derneği 0212 240 73 53 0532 615 06 56 salemdar@disdostu.org İÇERİK 1. Giriş ve Özet 2. Neden bu projeye ihtiyacımız var? 3. Projenin tanımı 4. Eylem Sırası EKLER EK:1 WHO MUAYENE FORMU EK:2 BİLİMSEL YAYINLAR EK:3 PROJE ORTAKLARI 1. GİRİŞ VE ÖZET Diş Çürüğü rastlantı değildir ve bilgisizlikten kaynaklanan bir hastalıktır. 1998 DPT verilerine göre Türkiye’de sağlık harcamaları genel bütçenin ancak % 4 ü kadardır. OECD ülkelerinde kişi başına sağlık harcaması 1828 USD iken, Türkiye’de bu rakam 140 USD civarındadır. Türkiye kendi gelir grubundaki ülkeler arasında sağlık bakanlığına en düşük kaynak ayıran ülkeler arasındadır. Bununla beraber hastalık durum analizleri açısından daha üst sıralarda yer almaktadır. Örneğin 2002 raporlarına göre Türkiye de OKUL ÇAĞI çocuklarında diş çürüğü, boğaz hastalıkları, bağırsak parazitleri en sık görülen sağlık sorunlarının başında gelmektedir. Diş çürüğü açısından en büyük RİSK grubu okul çağı çocuklarıdır. Bunun sebebi; ağız bakım alışkanlığının çocuklarda yerleşmemiş olması, yeme alışkanlıkları ve yeni çıkmaya başlayan daimi dişlerin henüz MATÜR hale gelmemiş olmalarıdır. Bu sebeple ÜLKEMİZDE 9 yaşına gelen her 100 çocuktan 24 ünde en az 1 bir daimi azı dişi çürükten etkilenmiş ya da kaybedilmiş olarak izlenmektedir. Dişhekimliği alanında yapılan son gelişmelere rağmen çoğu gelişmekte olan ülkede diş çürüğü hala önemli bir halk sağlığı sorunu olarak devam etmektedir. Yalnızca ekonomik sorunlar değil ama aynı zamanda aynı ülkenin farklı bölgeleri arasındaki sosyal, ekonomik ve coğrafi farklılıklar da diğer tüm hizmetlerde olduğu gibi diş sağlığı hizmetinin topluma ulaştırılmasını dengesiz bir hale getirebilmektedir. Aynı sorun yalnızca ülkemizde değil geniş kırsala sahih farklı dünya ülkelerinde de izlenmekte ve asıl endişe, diş hekimi sıkıntısına bağlı olarak rutin bir koruyucu uygulamanın hayata geçirilememesi olarak yorumlanabilmektedir. Bu açıdan diş sağlığı hizmetindeki temel düşünce; diş tedavi hizmeti gibi pahalı ve detaylı ekipman gerektiren yatırımlardan ziyade, daha pratik ve ekonomik erken dönem koruyucu uygulamaların genişletilebilmesi olmalıdır. “Ağız-diş sağlığı eğitimi” ülkemizin değişik bölgelerinde farklı kurum-kuruluş yada sivil toplum örgütlerince lokal olarak yapılıyor olsa da sonuçları bilimsel olmaktan uzak ve çoğunlukla başarısız olmaktadır. Aslında bu durum farklı dünya ülkelerindeki çalışmalarla uyumludur ve Zimmer ve arkadaşlarının bulgularını desteklemektedir. Sosyo kültürel seviyesi düşük toplumlarda 6 yaş, diş fırçalama alışkanlığının elde edilmesi için sınır kabul edilmektedir. Bu sebeple ilköğretim çağı çocuklarında ağız hijyeni eğitimi açısında oldukça gecikilmektedir. Bu açıdan eğitim ,AKTİF KORUYUCU UYGULAMALAR la desteklenmelidir. Aktif uygulama terimi, bireyin diş dokusuna DİREKT TEMAS eden tüm koruyucu uygulamaları içermektedir. Bunlar arasında; yüzey örtücüleri, vernikleri, gargara ve jelleri saymak olasıdır. Dünya Sağlık Örgütü’nün bakış açısından “Koruyucu Önlemler” başlığında incelenebilecek bazı örnekler ise; florlu diş macunu ile dişlerin fırçalanması, hekim tarafından periyodik flor jeli uygulanması, hekim tarafından fissür örtücülerin uygulanması, öğretmen gözetiminde florlu gargaraların kullanımı, kreş, anaokulu ve ilköğretim okullarında koruyucu dişhekimliği servislerinin kurulması şeklinde açıklanabilmektedir. Dişlerin fırçalanması daha önceden de belirtildiği gibi bir pasif uygulamadır, çünkü ebeveyn-öğretmen kontrolünde yapılmadığı sürece çocuğun uygulayıp-uygulamadığı KONTROL EDİLEMEMEKTEDİR. Hekim tarafında uygulanabilecek tüm koruyucu uygulamalar aktif ve efektif kabul edilse de gelişkin ve oturmuş bir alt yapı-yeterli hekim sayısına ihtiyaç duyulmaktadır. Öğretmen gözetiminde gargara kullanımı pek çok Avrupa ülkesinde başarı ile kullanılmasına rağmen özellikle sık uygulama şartı, işlemin ekonomik ve pratik olması konusunda şüpheler yaratmaktadır. Değişik eğitim kurumlarında dişhekimliği servislerinin kurulması ise ülkemiz için yakın bir gelecekte pratik ve olabilir gözükmemektedir. Bu açıdan “Fırçalar Çantada Dişler Yolunda” projesinde birbirinden bağımsız 3 uygulamanın iç içe geçmiş şekli olarak sınıf ortamında uygulanması hedeflenmiştir; a- Çocuğa dağıtılacak diş fırçası-macununun sürekli okul çantasında bulundurulup günde en az bir kez öğretme uyarısı ile fırçalatılması (beslenme teneffüsünden hemen sonra) (ÖĞRETMEN-ÖĞRENCİ SORUMLULUĞU) b- Her sömestr en az 2 defa olmak üzere, sınıf ortamında öğretmen tarafından çocuğun fırçası ile çocuğa 12.000 ppm florit içeren bir florlu jelin uygulanması. (ÖĞRETMEN SORUMLULUĞU) c- Yıllık çocuk muayeneleri (WHO kriterleri ile) ve riskli çocukların ek olarak yüzey örtücülerle (Klasik ya da ART yüzey örtücüler) korunmaya alınması (HEKİM SORUMLULUĞU) 2. NEDEN KORUYUCU BAKIM UYGULAMASINA İHTİYACIMIZ VAR? Özet kısmında da belirttiğimiz gibi diş çürüğü Türkiye’de yaygın bir hastalıktır. Doğru beslenme ve diş fırçalama alışkanlığının olmaması diş çürüğü riskini arttırmaktadır. Tedavi korumaya göre daha pahalı bir yöntemdir. Ülkemiz insanları hem maddi nedenlerden hem de bilinçsizlikten dolayı dişlerini tedavi ettirmemektedirler. Öyleyse, çürüklerden korunmanın en etkili yolu çocukları küçük yaştan itibaren eğitmektir. Taylor Nelson Piar’ın 1993’ten beri üzerinde çalıştığı Türk İnsanı’nın profili çalışmasında ağız diş sağlığı eğilimi ve hijyeni açısından bazı bulguların değerlendirilmesi uygun olabilir: DİŞ FIRÇALAMA SIKLIĞI PROFİL ‘01 % GÜNDE 3+KEZ 3,3 GÜNDE 3 KEZ 4,5 GÜNDE 2 KEZ 13,8 GÜNDE 1 KEZ 25,8 GÜNAŞIRI 7,9 HAFTADA 1 KAÇ KEZ 23,2 HAFTADA 1 KEZ 2,6 AYDA 1-2 KEZ 2,3 DAHA SEYREK 4,6 DİŞLERİNİ HİÇ FIRÇALAMAYANLAR 12,0 ORTALAMA(HAFTADA/KEZ) 5,9 TOPLAM CEVAP 2125 Kaynak: Tofres Piar PROFİL’01 % Çürük diş 38.5 Diş ağrısı 31.3 Sigara, kahve, çay gibi maddelerden dolayı dişlerde sararma/ leke problemleri 23.8 Diş kaybı/ dökülmesi 18.9 Diş taşı/ tartar 14.4 Diş eti kanaması 14.2 Dişlerde sıcak ve/ veya soğuktan sızlama/ hassasiyet 13.9 Kırık diş 13.6 Diş etinde iltihaplanma/ şişme/ ağrı 12.0 Ağız kokusu 10.7 Ağız kuruluğu 9.0 Diş etlerinde çekilmeler 7.6 BAZ 2125 SON ALTI AY İÇERİSİNDE YAŞANAN AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI İLE İLGİLİ PROBLEMLER 3. PROJENİN TANIMI 3.1.Amaç Üç basamaklı bu projenin amacı; a- İlköğretim birinci sınıf için gecikilmiş hijyen alışkanlığını, SINIF ORTAMINDA ÖĞRETMEN UYARISI İLE GÜNDE BİR KEZ YAPILACAK FIRÇALAMA işlemi ile oturtmaya çalışmak, b- ÖĞRETMEN-SINIF ANNESİ tarafından yılda 4-6 KEZ YAPILACAK OLAN FLORLU JEL UYGULAMASI ile ülkemiz çocuklarında İLK DEFA aktif bir uygulamayı gerçekleştirebilmek, c- Standart formatta yıllık yapılacak muayenelerle, çocuğun en önemli risk dönemlerinden birinde ÇÜRÜK RİSKİ içinde olup olmadığını takip ederek, yüzey örtücü uygulamalarını İŞLER HALE getirmektir. Projenin diğer bir hedefi de çocuklar aracılığı ile ailelerine ve yakınlarına ulaşarak yetişkinlerde de aynı konularda bilinç ve duyarlılık uyandırmak, ailelerde gündelik diş bakımını genel hijyenin parçası, vazgeçilmez bir alışkanlık haline gelmesini sağlamaktır.   Tanım ve Yapılacaklar Koruyucu uygulamalar başlığında bugüne kadar değişik uygulamalar ve işlemler tanımlanmış olmasına rağmen, yeterli dişhekimliği alt yapısı olmayan TÜRKİYE gibi ülkelerde yaygınlaştırılabilecek koruyucu uygulamaların bazı genel özelliklere sahip olması arzu edilir. Bunlar; a- Uygulaması ve öğretisi pratik olmalı. Uygulayıcıya kolay anlatılabilmeli, hızlı ve basit bir uygulama yöntemine sahip olmalı. Pahalı ekipman gerektirmemeli, her ortamda (OKUL ORTAMI ÖNCELİKLİ) uygulanabilmeli b- Ekonomik olmalı c- Kontrolü olmalı ve takibi kolay olmalı (STANDART BİR TAKİP-KONTROL YÖNTEMİ OLMALI) d- Uzun süre uygulanabilecek bir yapıya sahip olmalı (SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK). “Dişler Yolunda” Diş Sağlığı projesi pratik, sahada kolayca uygulanabilen ve diğer ülkelerde sonuçları ile etkili olduğu kanıtlanmış bilimsel gerçekliği olan ve gönüllülük unsurunu harmanlamış bir halk sağlığı projesidir. Sonuç olarak bu proje; ilköğretim birinci sınıf öğrencilerine en az 3 yıl süre ile yılda 4 ile 6 kez fluorid jel uygulanmasını, öğretmen kontrolünde günde en az bir kez dişlerin fırçalatılmasını ve çürük aktivitesi yüksek çocuklarda yüzey örtücü uygulanmasını içermektedir. Fluorid Jel Uygulamasını Kimler Yapacaktır? • Sınıf öğretmenleri, sınıf anneleri, veliler ve gönüllüler, Fluorid Jel uygulaması yapabilmeleri için 3 saatlik 2 dersten oluşan bir eğitim ve demo programı ilgililere verilecektir. Bu eğitimler her eğitim öğretim yılı başında tekrarlanacaktır. Yüzey Örtücü Uygulamasını Kimler Yapacaktır? • Dişhekimleri ve diş hekimliği öğrencileri tarafından gerçekleştirilecektir. Bu amaçla uygulanacak ilin diş hekimliği hizmeti alt yapısı değerlendirilerek mevcut sağlık ocakları-hastanelerdeki diş üniteleri ya da bunların kullanımı mümkün değilse ART tekniği kullanılarak okul ortamında yüzey örtücüler uygulanacaktır (Bunlar İl Sağlık Müdürlüğü tarafından projeye atanacaktır) Kimlere Fluorid Jel ve kimlere yüzey örtücü yapılacaktır? Buna karar vermek için projeye katılacak çocuklar (birinci sınıflar) öncelikle taranacak, ilk jel uygulamasını takiben yapılacak muayeneler esnasında çocuklar; yüksek, orta ve düşük risk gruplarına göre ayrılacaklardır. Buna göre; yüksek risk grubunda bulunan çocuklar için her iki metot (her dönemde iki jel uygulaması+yüzey örtücü), orta risk grubunda bulunan çocuklara fluorid jel (her dönem 2 defa), düşük risk gruplarına her dönemde 1 uygulama yapılacaktır. Çürük kayıtları, Dünya Sağlık Örgütünün önerdiği şekilde toplanacaktır. Çocuk risk gruplarının belirlenmesi ve yüzey örtücü uygulamalarının koordinasyonu nasıl olacaktır? Bireyler, diğer hastalıklarda olduğu gibi farklı çürük risklerine SAHİPTİRLER. 1990’larıın başından itibaren kabul edilmiş bu konsepte göre, hedeflenen KORUYUCU UYGULAMALARDA, bireysel çürük değerlendirmesi popülatif uygulamalardan daha yetkin ve daha etkin-ekonomik bulunmuştur. Bu açıdan bireylerin çürük risklerine göre değerlendirilmesi koruyucu uygulamaların temel çıkış noktası olmaktadır. Sonuç olarak, ilçe merkezi-il merkezi bazlı çalışmalarda hedeflenecek birinci sınıf çocuk sayıları dikkate alınarak; en az bir en çok 3-5 hekimin görevlendirilmesi kaçınılmaz görülmektedir. Görevlendirilen hekimler gerek alanda karşılaşacakları problemler, gerek muayene-risk değerlendirme prosedürleri ve gerekse flor jel uygulama eğitimleri-yüzey örtücü uygulamaları açısından KÜ Dişhekimliği Fakültesi öğretim üyelerince 7- 10 günlük alan eğitimine tabi tutulacaklardır. Yüksek risk grubunda oldukları tespit edilen çocuklar, projede görevlendirilen dişhekimi/hekimlerince belirlenecek sağlık ocağı-ağız-diş sağlığı hastanesi vs merkezlere şahsen yönlendirilecek.   Fluorid Jel Uygulamasını Kimler Yapacaktır? • Sınıf öğretmenleri, sınıf anneleri, veliler ve gönüllüler, Fluorid Jel uygulaması yapabilmeleri için 3 saatlik 2 dersten oluşan bir eğitim ve demo programı ilgililere verilecektir. Bu eğitimler her eğitim öğretim yılı başında tekrarlanacaktır. Yüzey Örtücü Uygulamasını Kimler Yapacaktır? • Dişhekimleri ve diş hekimliği öğrencileri tarafından gerçekleştirilecektir. Bu amaçla uygulanacak ilin diş hekimliği hizmeti alt yapısı değerlendirilerek mevcut sağlık ocakları-hastanelerdeki diş üniteleri ya da bunların kullanımı mümkün değilse ART tekniği kullanılarak okul ortamında yüzey örtücüler uygulanacaktır (Bunlar İl Sağlık Müdürlüğü tarafından projeye atanacaktır) Kimlere Fluorid Jel ve kimlere yüzey örtücü yapılacaktır? Buna karar vermek için projeye katılacak çocuklar (birinci sınıflar) öncelikle taranacak, ilk jel uygulamasını takiben yapılacak muayeneler esnasında çocuklar; yüksek, orta ve düşük risk gruplarına göre ayrılacaklardır. Buna göre; yüksek risk grubunda bulunan çocuklar için her iki metot (her dönemde iki jel uygulaması+yüzey örtücü), orta risk grubunda bulunan çocuklara fluorid jel (her dönem 2 defa), düşük risk gruplarına her dönemde 1 uygulama yapılacaktır. Çürük kayıtları, Dünya Sağlık Örgütünün önerdiği şekilde toplanacaktır. Çocuk risk gruplarının belirlenmesi ve yüzey örtücü uygulamalarının koordinasyonu nasıl olacaktır? Bireyler, diğer hastalıklarda olduğu gibi farklı çürük risklerine SAHİPTİRLER. 1990’larıın başından itibaren kabul edilmiş bu konsepte göre, hedeflenen KORUYUCU UYGULAMALARDA, bireysel çürük değerlendirmesi popülatif uygulamalardan daha yetkin ve daha etkin-ekonomik bulunmuştur. Bu açıdan bireylerin çürük risklerine göre değerlendirilmesi koruyucu uygulamaların temel çıkış noktası olmaktadır. Sonuç olarak, ilçe merkezi-il merkezi bazlı çalışmalarda hedeflenecek birinci sınıf çocuk sayıları dikkate alınarak; en az bir en çok 3-5 hekimin görevlendirilmesi kaçınılmaz görülmektedir. Görevlendirilen hekimler gerek alanda karşılaşacakları problemler, gerek muayene-risk değerlendirme prosedürleri ve gerekse flor jel uygulama eğitimleri-yüzey örtücü uygulamaları açısından KÜ Dişhekimliği Fakültesi öğretim üyelerince 7- 10 günlük alan eğitimine tabi tutulacaklardır. Yüksek risk grubunda oldukları tespit edilen çocuklar, projede görevlendirilen dişhekimi/hekimlerince belirlenecek sağlık ocağı-ağız-diş sağlığı hastanesi vs merkezlere şahsen yönlendirilecek ya da bu şartların sağlanamadığı yerlerde ART yöntemi ile okul ortamında örtücüye tabi tutulacaklardır. 3.3. Hedef Kitle ve Sayısı 2005 yılından itibaren öğrenim yılı belirlenen illerde 10000 ilköğretim okulu birinci sınıf çocuğu (İl Sağlık Müdürlüğü nezdinde tespiti yapılmış ve Milli Eğitim Bakanlığından ve valilikten izni alınmış) hedeflenmiştir. Bu sayı farklı il-ilçe merkezleri için farklı sayılarda olabilecektir . 2007-2008 yılları içerisinde toplam 14080 cocuk florlanmıştır. 2008-2009 öğrenim yılında bu cocukların 10000 ‘i 6. kez florlanmaya devam etmektedir. Diğer kalan 4000 öğrenci ise yine Saglık Müdürlükleri ile konusularak devam edecektir. Amac birinci sınıftan itiabren koruma altına cocukları 12 yaşına kadar kontrol altında tutabilmek. m 3.4. Eylem Planı Ana Hatları Dişler yolunda projesi ana hatları ile üç bölümden oluşmaktadır: A- EĞİTİM: • Diş hekimlerinin eğitimi; Hekimler, KÜ Dişhekimliği Fakültesi öğretim üyelerince alan çalışmaları, yüzey örtücü uygulamaları, çürük risklerinin değerlendirilmesi, WHO çürük kayıt metodolojisi, flor jel uygulamaları ve öğretmen eğitimi konularında 7-10 günlük eğitime tabi tutulacaklardır. • Eğitilmiş Dişhekimleri tarafından öğretmen-veli eğitimi (2 günlük bir eğitim ve flor jel uygulama demosunu içerecektir) Bu kişiler eğitimin diğer bölümünde Çocuk Gelişimi ve Eğitimine tabi tutulacaklardır. B- MUAYENE-RİSK DEĞERLENDİRMELERİ: Görevli diş hekimleri tarafında, ilk jel uygulamalarının sınıf öğretmenleri-veliler tarafından yapılmaya başlamasından hemen sonra sınıf ortamında yapılacaktır. Her bir öğrenci için düzenlenen muayene kartlarına aynı zamanda hekim tarafından risk notları da verilecektir. C- YÜZEY ÖRTÜCÜ UYGULAMALARI, JEL UYGULAMA DENETİMLERİ VE DİŞ DOSTU KOORDİNASYONUNDA DENETİMLER: Seçilmiş riskli çocukların (%10-20 arasında tahmin edilmektedir) seçilip sağlık merkezlerinde yüzey örtücüleri uygulanmaya başlanması sağlanacaktır. Bu uygulamada belediye araçlarının kullanılabilirliği Kırıkkale ilçe çalışmalarında denenmiş ve oldukça başarılı bulunmuştur. Bu durum yöresel şartlara göre ilgili koordinatörle de değerlendirilebilecektir. Bu uygulamaların bitimini takiben koordinatör ve diş hekimi jel uygulamalarını zaman zaman takip edecek ve öğretmen eğitimlerini tekrarlayacaktır (ÖĞRETMEN KONTROLÜ OLDUKÇA ÖNEMLİDİR!!). İlgili koordinatör diş hekimi 3 yıl boyunca yılda bir defa çocuk muayenelerini tekrarlayacak, kaybedilmiş yüzey örtücüleri YENİLEYECEKTİR. 3.5. Bilgilendirici Eğitim Koruyucu Uygulamalar sırasında çocuklara genel eğitim verilmesi gerekmektedir. Beslenme, Diş fırçalama ve Doktor Ziyareti gibi konularda çocukların bilgi edinmeleri şarttır. Eğitim soru- cevap şeklinde 10 dakika sürecek şekilde olacaktır. 3.6. Dağıtıllması Planlanan Malzemeler Çocuklara Sınıf içerisinde: • Diş fırçası • Diş macunu • Diş Dostu sticker • Su emici peçete • Plastik Bardak • Eğitim Kitapçığı/Çalışma Kitapçığı Eğitimcilere: • Kılavuz • Rozet • Çene Maketi /Fırçası Dişhekimlerine: (Sağlık Müdürlüğü tarafından ihale edilecektir) • Muayene seti (ayna-sont-presel) • Muayene formu (her bir çocuk için bir adet A4 kağıdı kullanılacaktır, form hazırdır) • Pamuk rulo • Peçete • Muayene eldiveni • Donanımlı yüzey örtücü uygulamaları için; ayna-sont-presel, pamuk rulo, disposıbl emici ucu (SAKŞIN ucu), yüzey örtücü materyali, %37 lik fosforik asit tüpü, 5 Lt’lik Dezenfektan, Maske (50’lik Kutu) 4. EYLEM SIRASI • İl/İlçe sağlık müdürlüklerinin istem yazılarının değerlendirilmesi • İl/ilçe sağlık müdürlüklerinin daveti doğrultusunda, projenin uygulanacağı il/ilçe merkezinde gerekli alt yapı (Dişhekimliği hizmeti-kullanılabilir diş ünitesi olarak) incelemesinin yapılması • Müdürlüklerde görevli Dişhekimlerinin seçilmesi ve görevlendirilmesi • KÜ Dişhekimliği tarafından 7-10 günlük süreçlerde dişhekimlerinin eğitilmesi • Sağlık müdürlüklerinin milli eğitim müdürlüklerini bilgilendirerek, görevli dişhekimlerinin sınıf öğretmenlerini eğitmesi (2x 3 saatlik eğitim ve demo programı, Eğitim CD si hazır) • Dişhekimleri kontrolünde birinci sınıflara fırça dağıtımı ve flor jellerin öğretmenlere verilmesi • Öğretmenlerin (organize ettikleri sınıf anneleri ile) flor jel uygulamasına başlamaları • Dişhekimlerinin muayene ve risk değerlendirme işlemine başlamaları ve riskli çocukları belirlemeleri • Dişhekimlerinin sağlık müdürlükleri kontrolündeki sağlık ocaklarında -yoksa okullarda- yüzey örtücü uygulamaya başlamaları • Genel koordinatörlerin denetlemeleri • Hekimlerin okul denetimleri ve yıllık muayeneleri • Yılda 4-6 defa flor jel uygulanması • Verilerin toplanması ve değerlendirilmesi   > DİĞER projeler   > 1  (18.02.2009)   > 3  (12.12.2008)   > 4  (12.12.2008)   > 5  (09.06.2009)   > 6  (11.06.2009)   > KIRIKKALE İLİ MERKEZ İLKÖĞRETİM OKULLARINDA, 8 YAŞ GRUBU ÇOCUKLARDAKİ DİŞ ÇÜRÜĞÜ VE SONUÇLARININ DE  (19.01.2010)   > 17 Şubat Saadet İlk öğretim Okulu’nda Engelliler ile Flor Vernik Uygulaması  (23.02.2010)   > 8  (12.12.2008)